Vojvodina

Vojvodina je danas autonomna pokrajina u Republici Srbiji. Glavni rad Vojvodine je Novi Sad. Vojvodinu čine tri istorijske regije: Srem, Banat i Bačka.

Nalazi se na severu Republike Srbije, u Panonskoj niziji. Prostire se na površini od 21.506 km2 i zahvata 24,3% teritorije Republike Srbije.

Reljef

Iako Vojvodina predstavlja prostranu ravnicu, u njoj postoji nekoliko većih reljefnih celina: planine, pešcare, lesne zaravni, lesne terase, aluvijalne ravni vojvođanskih reka i neotektonske depresije. One se među sobom razlikuju po visinskim odnosima, geološkoj građi, genezi, evoluciji i nizu drugih specifičnosti.
Iz nepregledne vojvođanske ravnice dižu se dve niske planine – Vršačke planine i Fruška gora. Njihovu kompleksnost čine klimatske specifičnosti, izvori, potoci, doline, terase, šume, livade, voćnjaci, vinogradi, manastiri, spomen obeležja i dr.
Fruška gora se nalazi u Sremu. Sa severa i istoka opkoljava je Dunav, a sa juga ravni Srem. Prostire se pravcem istok-zapad, dužinom od 78 km, a površina joj iznosi oko 500 km2 i blago je zasvođena. Centralni deo je najviši, dok joj apsolutne visine prema ivicama istočnog i zapadnog krila postupno opadaju. Najviši vrhovi su Crveni čot (539 m), Išin čot (524 m) i Orlovac (512 m), a najpoznatiji prevoji su Iriški venac (444 m) i Dobrilovac (271 m). Deo Fruške gore, površine 25.400 ha, ima status nacionalnog parka.

Vršačke planine se nalaze u jugoistočnom Banatu, unutar velikog luka koji čini državna granica prema Rumuniji. Njihov najveći deo nalazi se na teritoriji Vojvodine, odnosno u vršačkoj opštini. Po dužoj osi, na pravcu istok-zapad, pružaju se 15 km i zahvataju površinu od 172 km2. Na uzdužnom profilu ističu se četiri vrha-čuke: Gudurički vrh (640 m), najviša tačka Vojvodine, Vršacki vrh (590 m), Vršišor (463 m) i Vršacka kula (399 m) i tri prevoja: Prevala (300-310 m), Kulmea mare (389 m) i Korkana (300-310 m). Poprečni profil Vršackih planina takođe je asimetričan: severna strana je strmija, dok južna ima blaže nagibe sa izraženim terasastim površinama. Donja granica šume se, uglavnom, spušta do 200 metara apsolutne visine. Podnožje Vršačkih planina je poznato vinogorje (prostire se na oko 2.000 ha).

Među malobrojnim peščarama u Evropi dve se nalaze u Vojvodini.
Banatska pešcara je nesporno najpoznatija od svih. Ova poveća površina pod peskom, elipsastog oblika, nalazi se u južnom Banatu. Prostire se na 35 km, u pravcu jugoistok-severozapad, najveće širine je 15 km, a površine oko 300 km2. Smenjivanje dina i međudinskih depresija daje joj izgled zatalasane površine. Jugoistočni deo je niži (70-100 m), a u severozapadnom delu visine su preko 100 m. Najveća visina je 193 m. Relativne visine izmedu temena dina i dna međudinskih depresija u višem delu Banatske pešcare uglavnom se kreću između 20 i 30 m. Polovina površine je pošumljena.

Subotička peščara se prostire između državne granice sa Mađarskom na severu i linije Subotica-Horgoš na jugu, a površine je oko 250 km2. Najveće visine, preko 120 m (Tompa 143 m), dostiže u severozapadnom delu, pored državne granice. Na velikoj površini je kultivisana (voćnjaci, vinogradi, antropogene šume i dr.)

Klima

Vojvodina ima odlike podunavske varijante kontinentalnog klimata. Prosečno najtopliji mesec je juli, sa srednjom temperaturom vazduha 21,40 C0, a srednja temperatura leti je 20,80 C0. Januar, sa prosečnom temperaturom – 1,20 C0, najhladniji je mesec, a prosečna temperatura zimi iznosi 0,30 C0. Jesen, sa srednjom temperaturom 11,80 C0, toplija je od proleća (11,10 C0). Srednja godišnja temperatura vazduha je 11,00 C0. Apsolutni maksimum temperature vazduha je 44,00 C0, a apsolutni minimum -32,60 C0. Srednja godišnja oblačnost iznosi 56%: najveća je zimi (70%), a najmanja leti (43%). Prosečna godišnja suma direktnog osunčavanja iznosi 2.068,7 časova: zimi 226,1; u prolece 580,6; leti 822,3 i tokom jeseni 439,4 časova. Dnevni prosek trajanja insolacije je 5,7 časova. Prosečno godišnje padne 611 mm atmosferskog taloga: 145 mm zimi, 148 mm u proleće, 189 mm leti i 129 mm u jesen. Apsolutni godišnji maksimum padavina (1.202 mm) zabeležen je u Hrtkovcima (1960), dok je apsolutni godišnji minimum, samo 244 mm, izmeren u Hajdučici (1951). Jaki vetrovi duvaju iz jugoistočnog pravca (košava), pretežno u hladnijoj polovini godine, a u proleće i leto iz severozapadnog pravca. Naravno, smenjuju se vetroviti i „tihi“ periodi.

Hidrografske karakteristike

Vojvodina je bogata površinskim (reke, jezera, bare, kanali) i podzemnim (freatskim, arteškim, termomineralnim) vodama.
U veće plovne reke spadaju Dunav, Tisa i Sava, a u manje: Stari Begej, Tamiš, Karaš, Krivaja, Bosut i druge, još manje.
Jezera, prirodnih i veštačkih, ima više desetina. Poznatija su: Palićko jezero, akumulacija Krivaja kod Bačke Topole, Provala kod Vajske (najdublje jezero u Vojvodini: 19 m), Borkovačko jezero kod Rume i Belocrkvanska jezera. Carska bara, Obedska bara, Ludoško jezero i Slano Kopovo su prirodni rezervati, posebno poznati po bogatstvu ornitofaune. Jezera Rusanda i Palićko imaju lekovita svojstva.

Kanali, posebno oni u Hidrosistemu Dunav-Tisa-Dunav, imaju veliki i višestruki značaj.

Lekovitih voda, mineralnih i termominaralnih, ima mnogo. Uglavnom su otkrivene bušenjem arterskih bunara i traganjem za naftno-gasnim ležištima. Lekovite vode koje se koriste za lečenje u stacionarnim uslovima, odnosno za zdravstveni ili banjski turizam nalazimo u Kanjiži, Bezdanu, kod Apatina (Banja Junaković), u Bečeju, Melencima, Novom Sadu, Vrdniku i Starom Slankamen.